“Je ziet steeds minder Belgen op werven, vakmanschap verdwijnt”

Dit jaar ging een recordaantal bouwbedrijven failliet, goed voor een stijging van 20 % ten opzichte van 2012. Grootste boosdoener is de sterke terugval van het aantal opdrachten. De vier bouwspecialisten bij ons aan tafel hebben daar tot nu toe geen last van. Maar al te optimistisch zijn ze evenmin. Hun sector staat voor enorme uitdagingen. Op het vlak van regelgeving, betaalbaarheid en het vinden van geschikte werknemers, om er maar enkele te noemen. Ook de toenemende discrepantie tussen nieuwbouw en renovatie baart zorgen. Er schijnt dan wel licht aan het eind van de economische tunnel, maar het flikkert voorlopig nog zeer zwak. “Mochten architecten zwemmen in het werk, dan waren we zeker van herstel. Maar dat is niet het geval, integendeel.”

De panelleden:

Frank Wellens: zaakvoerder en eigenaar van Belisol Kempen in Geel, dat al dertien jaar deel uitmaakt van de Belisol-franchisestructuur. Belisol is marktleider in de fabricatie en plaatsing van ramen en deuren in pvc, hout en aluminium.

Kurt Bertels: nam twee jaar geleden OMG Prefabbeton in Dessel over, dat met 35 medewerkers maatwerk realiseert in zowel industrieel als architectonisch beton, van trappen en terrassen tot gevelbekleding. Bertels heeft in totaal ruim 22 jaar ervaring in de bouw- en betonsector.

Paul Van Poppel: gedelegeerd bestuurder van Bouwbedrijf Van Poppel, de firma die zijn vader destijds in Mechelen oprichtte. Van Poppel richt zich als algemeen aannemer op projectontwikkeling en industriebouw, maar verzorgt ook private woningbouwprojecten.

Jos Wautelet: zaakvoerder van het Belgische filiaal van OBO Bettermann. Dit Duitse familiebedrijf ontwikkelt al ruim 100 jaar oplossingen voor alle mogelijke elektrotechnische toepassingen en de energiesector. OBO produceert circa 30.000 artikelen, die via 40 filialen wereldwijd hun weg naar de klant vinden.

M.M.: Een thema dat de bouwwereld al jaren na elkaar in de ban houdt, is de aanhoudend strenger wordende energieprestatieregelgeving. Een uitdaging?
Paul Van Poppel (Bouwbedrijf Van Poppel): “We weten allemaal dat de Europese Unie verlangt dat we vanaf 2021 alleen nog bijna-energieneutraal bouwen. Vanaf januari 2014 zetten we weer een nieuwe stap in die richting, want dan verstrengt de energieprestatieregelgeving in Vlaanderen nog maar eens, van E70 naar E60. Als algemeen aannemer zie ik in de praktijk twee problemen. Ten eerste: alles evolueert zodanig snel dat ongeschoolde arbeiders nauwelijks kunnen bijbenen. Ten tweede is er de kostprijs. Bouwen wordt door alle bijkomende regels alsmaar duurder en veel klanten zien niet de noodzaak om meer te betalen. Sommige bouwbedrijven, die een voortrekkersrol wilden spelen op het vlak van energiezuinig bouwen, moesten omwille van die redenen al een stapje terugzetten.”
Kurt Bertels (OMG Prefabbeton): “Energiezuinig bouwen is eigenlijk meer een soort levensstijl geworden, een ‘way of life’. Je geeft enorm veel geld uit om uiteindelijk in een geïsoleerde kooi te wonen.”
Frank Wellens (Belisol Kempen): “De prijs is de belangrijkste factor. Ook wij hebben een aanbod met zeer energiezuinige oplossingen voor onder andere passiefbouw, maar die producten zijn zo duur dat je ze aan de straatstenen niet kwijt krijgt. Mensen komen vol goede voornemens binnen en vragen naar ramen met de beste isolerende eigenschappen. Maar dat enthousiasme is vlug weg als ze de prijs zien.”

M.M.: Nog een heikel punt is dat de strenge eisen niet gelden voor renovaties.
Paul Van Poppel (Bouwbedrijf Van Poppel): “Op die manier wordt nieuwbouw afgestraft. Mensen zijn tegenwoordig veel meer geneigd om een bestaande woning te kopen en te renoveren.”
Frank Wellens (Belisol Kempen): “Dat is niet verwonderlijk, als je weet dat een nieuwe woning 250.000 euro kost, exclusief bouwgrond. Wie kan dat nog betalen?”
Jos Wautelet (OBO Bettermann): “Mensen kunnen niet meer bouwen omdat ze de centen niet hebben. Bovendien: als je vroeger tien miljoen Belgische frank neerlegde, had je een kast van een huis. Vandaag heb je voor dat geld een gemiddelde woning. Maar de lonen zijn niet mee geëvolueerd.”

M.M.: Nemen jullie maatregelen om een graantje mee te pikken van de boomende renovatiemarkt?
Paul Van Poppel (Bouwbedrijf Van Poppel): “Wij zijn wetens en willens gaan inspelen op renovatie, omdat je daar tegen 6 % btw kan werken. Een heel goede maatregel. Als die er niet geweest was, dan waren we zelfs de renovatiemarkt kwijt. Maar ook voor afbraak en heropbouw zou een verlaagd btw-tarief zeer waardevol zijn. Voor 32 binnenstedelijke gebieden bestaat daarvoor een speciale regeling, en wij merken dat die bouwheren er duidelijk toe aanzet om sneller te slopen en opnieuw te bouwen.”
Frank Wellens (Belisol Kempen): “Nu wordt er vooral gerenoveerd, terwijl je sommige woningen veel beter zou afbreken. Dat is ook niet duurzaam.”

M.M.: Biedt innovatie soelaas?
Kurt Bertels (OMG Prefabbeton): “Wij verwachten veel van onze snelbouwmuren: grote prefab wandensystemen. Er zijn steeds minder echte vakmannen in onze sector. Daarom hebben we nood aan degelijke oplossingen, die ook minder geschoolde mensen kunnen plaatsen, zonder aan kwaliteit in te boeten, met name op het vlak van energiezuinigheid. Ook lichtbeton biedt opportuniteiten. Dat is beton met een lagere volumieke massa dan bij snelbouw, waardoor je met veel lichtere kranen veel grotere wanden kan plaatsen.”
Jos Wautelet (OBO Bettermann): “Onze systemen moeten vooral snel zijn. Je ziet steeds minder Belgen op bouwwerven en het vakmanschap verdwijnt zienderogen. De nadruk ligt op monteren.”
Frank Wellens (Belisol Kempen): “Ook ons gamma evolueert continu. U-waardes (de warmtedoorgangscoëfficiënt of isolatiewaarde, red.) dalen, we werken met driedubbel glas, enzovoort. Maar het gaat soms te ver. Want of je nu glas hebt met een U-waarde van 0.8, 0.9 of 1.1 W/m²K, daardoor doe je geen trui meer of minder aan. Bovendien drijf je zo de prijs de hoogte in.”

M.M.: Innovatie te over, kortom. Maar hebben jullie er enig idee van hoe we binnen dit en pakweg tien jaar energieneutraal zullen bouwen?
Frank Wellens (Belisol Kempen): “Heel eerlijk: ik zou het niet weten.”
Jos Wautelet (OBO Bettermann): “De politici die ons aansturen, hebben zelf geen enkele ervaring in de bouw. Zij weten niet hoe het er in werkelijkheid aan toegaat. Kijk naar het verschil tussen de Europese Unie en Rusland: dat is gewoon ‘crazy’.”
Paul Van Poppel (Bouwbedrijf Van Poppel): “Ik heb geen filosofie over energieneutraal bouwen, maar ik ben wel blij dat wij niet in Brussel actief zijn. Daar verplichten ze vanaf 2015 om alleen nog passief te bouwen. Ik ben benieuwd. Het wordt interessant om te kijken hoe ze dat daar aanpakken.”

M.M.: Door de crisis gaat een recordaantal bouwbedrijven kopje onder. Veel anderen staat het water aan de lippen. Welke impact ondervinden jullie?
Jos Wautelet (OBO Bettermann): “Dat valt enorm mee, moet ik zeggen. Ons cliënteel, grote bedrijven met grote projecten, heeft beduidend minder problemen. Bovendien leveren we producten voor talloze kleine projecten. En dankzij ons gamma van ruim 30.000 artikelen is er altijd wel ergens vraag naar. Het tramproject LIVAN in Antwerpen, met inbegrip van een nieuwe tramtunnel, is momenteel een van onze grootste opdrachten. Het is wel zo dat we door de crisis meer onderhandelen over de prijs. Maar alleen als een project ons echt interesseert.”
Frank Wellens: (Belisol Kempen): “Ik merk aan onze verkoop dat kleine bedrijven momenteel zonder broek over de straat lopen. Het heeft relatief lang geduurd vooraleer het zo ver kwam, maar wij zitten met onze ramen en deuren dan ook op het einde van de bouwcyclus. Ik denk dat er de komende maanden nog veel koppen zullen rollen.”
Kurt Bertels (OMG Prefabbeton): “Wij hebben tot nog toe geen last van de crisis. We krijgen wel meer vraag naar kortingen, maar daar zijn we nog niet op ingegaan.”

M.M.: Ligt het hoogtepunt van de crisis stilaan achter ons?
Kurt Bertels (OMG Prefabbeton): “Ik lees toch dat er licht is aan het einde van de tunnel.”
Jos Wautelet (OBO Bettermann): “Dat zou men veel meer moeten zeggen. Slecht nieuws werkt nefast. Als de media positief nieuws brengen, krijgen mensen vanzelf meer vertrouwen. Er staat geld genoeg op de spaarrekeningen.”
Paul Van Poppel (Bouwbedrijf Van Poppel): “Ik begrijp dat Jos en Kurt goede zaken doen. Gebouwen bevatten alsmaar meer technieken en er wordt om voor de hand liggende redenen steeds vaker aan prefab gedacht. Maar voor Frank is dat niet zo evident. Elke villa die er minder gebouwd wordt, betekent dat je dertien ramen minder kan verkopen.”
Kurt Bertels (OMG Prefabbeton): “Mochten de architecten zwemmen in het werk, dan waren we zeker van herstel. Maar dat is voorlopig niet het geval. Integendeel, architecten beleven moeilijke tijden. Teken aan de wand: tekenaars komen zich spontaan aanbieden bij ons.”

M.M.: Niettemin blijft het moeilijk om geschikt personeel te vinden in de bouw.
Jos Wautelet (OBO Bettermann): “We moeten technische jobs toffer maken en ouders erop wijzen dat niet alle kinderen per se hogere studies moeten volgen. Van een boerenpaard kan je geen renpaard maken, en omgekeerd.”
Kurt Bertels (OMG Prefabbeton): “Wij anticiperen op knelpunten door waar mogelijk te automatiseren. Ik wil vooral de prijs onder controle houden. Op 35 medewerkers betalen wij permanent vier medewerkers met verlof, ‘recup’, ziekte, wat dan ook.”
Frank Wellens (Belisol Kempen): “De laatste vijf jaar vinden wij heel makkelijk nieuwe medewerkers, net dankzij de crisis. Mensen kiezen dan voor zekerheid, en dat kunnen wij hen bieden, als marktleider. Let wel, wij hebben onze mensen echt nodig. Wij kunnen geen beroep doen op Polen of andere buitenlanders. Onze mensen komen bij klanten thuis, in de keuken en badkamer. Daar moet vertrouwen zijn.”

Moderatie: Kristiaan Goossens

Tekst: Tom Mondelaers